Voorkomen van witoogeend in Overijssel

magnifying-glass-hiAfgelopen zaterdag werd er in Zwolle een witoogeend ontdekt. Dit was de slechts de tweede witoogeend voor de gemeente Zwolle. Een dag later vonden we de vogel in de ijzige koude terug. Dit artikel gaat over het voorkomen van de soort in Overijssel. Deze opsomming zegt dus weinig over het voorkomen van de soort in één van de overige elf Nederlandse provincies. Voor het artikel heb ik gebruik gemaakt van diverse bronnen. Waaronder de boeken: Vogels in Twente – Algemene en Schaarse vogels van Nederland en diverse uitgaven van Vogels in Overijssel. Natuurlijk is de uitstekende database van Waarneming ook gebruikt. Bovendien heb ik de illustraties uit de Collins Bird Guide gebruikt om de vogel zo simpel mogelijk te beschrijven.

Man witoogeend bij Zwarte Water in 2010. Foto van Edwin De Weerd.

Man witoogeend bij Zwarte Water in 2010. Foto van Edwin De Weerd.

Algemeen: De witoogeend is de zeldzaamste duikeend van Europa. In Europa is de soort een schaarse broedvogel, die erg in aantal is afgenomen en als bedreigd wordt beschouwd. In heel Europa vertoont Witoogeend een afnemende trend. In Nederland is de Witoogeend een toevallige (niet jaarlijks voorkomende) broedvogel, en overigens een zeer schaarse doortrekker en wintergast. In alle provincies kunnen Witoogeenden voorkomen. Ze zijn over het algemeen tamelijk schuw. Bij zeer tamme exemplaren is het wijs om op ring(en)/wingclip te controleren. Witoogeenden komen vaak voor in concentraties duikeenden. Vogels kunnen soms lang op één plaats blijven hangen. Bovendien komt het voor dat Witoogeenden, bij gebrek aan een partner van dezelfde soort, met andere duikeenden hybridiseren.

Determinatie: De soort is met de juiste kennis en een beetje ervaring goed op naam te brengen. Het gros van de witoogeenden wordt ontdekt op grote afstand dus het is belangrijk om een gevoel te krijgen bij de jizz van de eend. Het witte oog is niet het beste kenmerk aangezien ♀ witoogeend deze mist. Enkel adulte ♂ witoogeenden doen hun naam eer aan. De belangrijkste kenmerken zijn de witte kont onder de staart, lange donkere snavel en het kopprofiel. Controleer potentiële kandidaten op alle kenmerken. ♀ kuifeenden kunnen namelijk ook een witte kont (minder opvallend afgescheiden dan bij witoogeend) hebben. Het  onderscheidende kopprofiel kenmerkt zich door hoog voorhoofd met het hoogste punt op de kruin.

Waarnemingen van witoogeend ingevoerd in de database van Waarneming.

Waarnemingen van witoogeend ingevoerd in de database van Waarneming.

Overijssel In de literatuur staat niet duidelijk vermeld of de witoogeend ooit in de provincie Overijssel heeft gebroed. In het boek Algemene en Schaarse Vogels van Nederland, deel 2 uit de reeks Avifauna van Nederland, staat dat de meeste broedgevallen zijn vastgesteld in de regio Vechtplassen en in de vennen van Twente. Mogelijke broedgevallen voor Overijssel stammen uit 1982 en 2011. Op 9 april 1982 verbleef een paartje witoogeend in de Engbertsdijksvenen. Van 23 tot 25 juli werd echter alleen het ♂ waargenomen. Ook in het voorjaar van 1983 was een/het paartje langdurig aanwezig. Er zijn in beide gevallen geen jongen waargenomen (Knolle et al). Ook in 2011 werd een paartje in Engbertsdijksvenen over meerdere dagen gezien en voldeed aan de SOVON-criteria voor een territorium. Maar ook in 2011 werden geen jongen gezien. Buiten de broedtijd is de soort in Overijssel vermoedelijk altijd schaars geweest. Met wellicht een uitzondering in september 1953 toen er een onovertroffen piek van honderd witoogeenden op het Zwarte Meer werd gezien. Helaas wordt nergens vermeld of de eenden in het Overijsselse deel van het Zwarte Meer dobberden.

Opvallend is dat de vogel slechts één keer vliegend is waargenomen. In 2004 werd er over de Engbertsdijksvenen een vliegende witoogeend tussen de kuifeenden gespot. In het overzicht hieronder wordt duidelijk dat het aantal witoogeenden drastisch zakt tijdens het broedseizoen. In de database van waarneming.nl kun je zien dat de eerste witoogeend is ingevoerd in 1990 (terugwerkende kracht). Met uitzondering van het jaar 1992 en 1996 is de soort vanaf toen elk jaar in de provincie gezien. De vogel is dus elk jaar wel ergens in Overijssel te vinden. Uit de literatuur en de database blijkt Engbertsdijksvenen de beste plek in Overijssel. Helaas is gebied is op sommige plekken onoverzichtelijk. Bovendien zijn veel laagveenplassen die niet vanaf de paden zijn te zien. Gelukkig wordt het gebied nauwkeurig geïnventariseerd door de vogelwerkgroep Twente. Meerdere exemplaren tp is een zeldzame verschijning. Maar er zijn meldingen van 2, 3 en vermoedelijk 4 vogels gemeld. Met de kenmerken op zak is de determinatie van witoogeend niet altijd lastig. We kunnen in ieder geval concluderen dat de soort in de afgelopen 30 jaar bijna elk jaar in Overijssel is gevonden. Tevens blijkt dat een ontdekt exemplaar meestal twee á drie dagen blijft hangen. Dit geeft jaarlijster, genieters en twitchers in ieder geval de kans om deze prachtige duikeend te observeren.

Aantal meldingen van witoogeend verdeeld over jaar & maand.

Aantal meldingen van witoogeend verdeeld over jaar & maand.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s